مدرسه علمیه فیضیّه و دارالشفاء The Feyziya Seminary مدرسه علمیه فیضیّه و دارالشفاء The Feyziya Seminary
در کدام مورد شک و تردید در بقای مستصحب ناشی از شک در وجود مقتضی است؟
الف
در عقد نکاح دائم اگر به دلایلی شک کنیم که آیا عقد به واسطه طلاق یا فسخ منحل شده است یا نه.
ب
در عقد هبه چنانچه متهب در زمین زراعی که به او هبه شده است زراعت کند و تردید شود که آیا حق رجوع واهب از بین رفته یا باقی است.
ج
اگر در خیار تبعض صفقه ذوالخیار در زمان اول خیار خود را اعمال نکند و تردید در بقا و زوال خیار شود.
د
اگر در عقد نکاح دائم رفتاری از زوجه سر زند که معلوم نباشد مصداق نشوز هست تا موجب سقوط حق نفقه شده یا نه.
پاسخ: ج
در این فرض، شک در بقای مستصحب (بقای خیار تبعض صفقه) ناشی از شک در وجود مقتضی استمرار آن است. توضیح اینکه خیار تبعض صفقه ذاتاً یک حق فوری دانسته می‌شود و بقای آن منوط به وجود مقتضی استمرار (عدم اسقاط یا عدم انقضای فوریّت) است؛ حال اگر ذوالخیار در زمان نخست اعمال خیار نکند، تردید ایجاد می‌شود که آیا اصلاً مقتضی بقا همچنان وجود دارد یا به سبب فوریت، حق از ابتدا محدود به زمان خاص بوده و با عدم اعمال، مقتضی استمرار از بین رفته است. بنابراین منشأ شک، تردید در اصل وجود مقتضی برای ادامه خیار است، نه شک در رافع. اما در گزینه‌های (در عقد هبه چنانچه متهب در زمین زراعی که به او هبه شده است زراعت کند و تردید شود که آیا حق رجوع واهب از بین رفته یا باقی است.) و (در عقد نکاح دائم اگر به دلایلی شک کنیم که آیا عقد به واسطه طلاق یا فسخ منحل شده است یا نه.) شک ناشی از احتمال تحقق رافع (مانند تحقق مانع رجوع در هبه یا وقوع طلاق و فسخ در نکاح) است و در گزینه (اگر در عقد نکاح دائم رفتاری از زوجه سر زند که معلوم نباشد مصداق نشوز هست تا موجب سقوط حق نفقه شده یا نه.) نیز شک در تحقق عنوان نشوز و در نتیجه شک در پیدایش سبب سقوط نفقه (رافع) مطرح است، نه شک در مقتضی بقا.
