شک و تردید در «مکلّف به» مجرای چه اصلی است؟

شک و تردید در «مکلّف به» مجرای چه اصلی است؟

الف

در شبهات محصوره، مجرای اصل اشتغال و در شبهات غیر محصوره، اصل برائت جاری است.

ب

مجرای اصل برائت است.

ج

مجرای اصل احتیاط و اشتغال است.

د

مجرای اصل تخییر بوده و مکلّف در انتخاب دو طرف احتمال مختار است.
پاسخ: الف
شک در مکلفٌ به، در جایی است که حکم شرعی معلوم بوده ولی در متعلق آن شک وجود دارد، مثل جایی که شخصی یقین داشته باشد که بخشی از اموال واقع در یک مغازه مسروقه است (که طبعا خرید و فروش آن ممنوع و باطل است)، اما نداند که کدام یک از این اجناس مسروقه است. از طرف دیگر باید گفت، هرگاه تعداد مشتبهات یا احتمالات اطراف علم اجمالی کم و معدود باشد، به آن شبهه محصوره اطلاق می­گردد؛ مانند اینکه مکلف در ظهر جمعه شک کند که تکلیف او نماز ظهر است یا نماز جمعه. و هرگاه تعداد مشتبهات یا احتمالات اطراف علم اجمالی زیاد باشد، به آن شبهه غیر محصوره اطلاق می­گردد؛ مانند اینکه مکلف به یکی از مردم شهر بدهکار باشد و نداند کدام است. مشهور اصولیین معتقدند در شبهات محصوره علم اجمالی منجز است و در نتیجه، مکلف باید احتیاط نموده و تمام اطراف شبهه را به جا آورد (در موارد علم اجمالی به وجوب) یا ترک کند (در موارد علم اجمالی به حرمت) چرا که اشتغال ذمه یقینی، نیاز به برائت یقینی دارد. اما در شبهه غیر محصوره، علم اجمالی اثر ندارد و می­توان برائت را جاری کرد.