در باب تزاحم و تعارض کدام یک از گزینه های زیر درست است؟

الف

تزاحم مربوط به تکالیف الزامی از نوع واجب و تعارض مربوط به تکالیف الزامی از نوع حرام است.

ب

دو اصطلاح است که به لحاظ ماهوی تفاوتی با یکدیگر ندارند.

ج

در تزاحم باید به مرجحات رجوع شود، ولی در تعارض باید تکلیف اهم را امتثال نمود.

د

تزاحم مربوط به مقام امتثال تکلیف است و تعارض مربوط به مرحله دلالت دلیل.

پاسخ : د

تزاحم در اصطلاح اصوليين يعنى ممانعت دو حک‌م فعلى داراى ملاک‌ در مقام امتثال، و عجز مک‌لف از امتثال هر دو حک‌م. به عبارت بهتر، هرگاه دو حک‌م براى يک‌ديگر مزاحمتى ايجاد ک‌نند، به‏گونه‏اى ک‌ه نتوان به هر دو عمل ک‌رد، به آن «تزاحم» گويند و آن دو حک‌م را «متزاحمين» نامند. برای مثال هرگاه دو نفر غرق شده باشند، و مک‌لف قدرت نجات هر دو را نداشته باشد، بلک‌ه تنها نجات يک‌ نفر مقدور اوست، در آن صورت دو واجب متزاحم خواهند بود. اما تعارض در اصطلاح عبارت است از منافات و تضاد دو دليل معتبر يا مدلول آنها. به عبارت دیگر، تعارض یعنی این که مضمون (مدلول) دو یا چند دلیل لفظى –مانند دو روایت- با یکدیگر تنافی داشته باشند؛ به این معنا که مضمون هریک نفى مضمون دیگرى نماید، به گونه اى که عرف، در نگاه اولیه جمع میان آن دو را امکان پذیر نداند؛ به عنوان مثال، دو دلیل درباره نماز جمعه وارد شده است که یکی از آن دو می گوید: «نماز جمعه واجب است» و دلیل دیگر می گوید: «نماز جمعه واجب نیست. با توجه به این تعاریف می توان گفت که یکی از تفاوت های تزاحم و تعارض آن است که تزاحم در مقام امتثال و عمل کردن به تکلیف است و تعارض در مرحله دلالت دلیل. به عبارت بهتر تعارض، تنافی دو دلیل در مرحله قانون گذاری است ولی تزاحم، در مرحله اجرای قانون است.