تزاحم دو حکم هنگامی است که ……………….

الف

شارع یا قانون گذار نتواند مدلول هر دو دلیل را از مکلف خواستار باشد.

ب

هر دو مطلوب بوده، ولی مکلف عملا نتواند به هر دو با هم عمل کند.

ج

مکلف در میان دو دلیل که یکی دال بر وجوب و یکی دلالت بر حرمت داشته باشد قرار گیرد.

د

دو حکم با یکدیگر متعارض باشند و باید به اهم عمل کرد.

پاسخ ب
تزاحم در اصطلاح اصوليين يعنى ممانعت دو حک‌م فعلى داراى ملاک‌ در مقام امتثال، و عجز مک‌لف از امتثال هر دو حک‌م. به عبارت بهتر، هرگاه دو حک‌م براى يک‌ديگر مزاحمتى ايجاد ک‌نند، به‏گونه‏اى ک‌ه نتوان به هر دو عمل ک‌رد، به آن «تزاحم» گويند و آن دو حک‌م را «متزاحمين» نامند. برای مثال هرگاه دو نفر غرق شده باشند، و مک‌لف قدرت نجات هر دو را نداشته باشد، بلک‌ه تنها نجات يک‌ نفر مقدور اوست، در آن صورت دو واجب متزاحم خواهند بود. اما تعارض در اصطلاح عبارت است از منافات و تضاد دو دليل معتبر يا مدلول آنها. به عبارت دیگر، تعارض یعنی این که مضمون (مدلول) دو یا چند دلیل لفظى –مانند دو روایت- با یکدیگر تنافی داشته باشند؛ به این معنا که مضمون هریک نفى مضمون دیگرى نماید، به گونه اى که عرف، در نگاه اولیه جمع میان آن دو را امکان پذیر نداند؛ به عنوان مثال، دو دلیل درباره نماز جمعه وارد شده است که یکی از آن دو می گوید: «نماز جمعه واجب است» و دلیل دیگر می گوید: «نماز جمعه واجب نیست.