مدرسه علمیه فیضیّه و دارالشفاء The Feyziya Seminary مدرسه علمیه فیضیّه و دارالشفاء The Feyziya Seminary
Related Articles
پس از برائت و احتیاط، اصولیان به سراغ اصل تخییر می‌روند. پرسش اصلی این است که اگر مکلف با دو تکلیف الزام‌آور روبه‌رو شود که انجام هر دو ممکن نیست، چه باید بکند. آیا باید یکی را مقدم بدارد یا اصل بر تخییر است و می‌تواند هرکدام را انتخاب کند.
تزاحم یعنی برخورد دو حکم در مقام عمل، نه در مقام جعل. مثلاً اگر کسی فقط یک مقدار آب دارد و هم باید وضو بگیرد و هم باید بدنش را از نجاست پاک کند، انجام هر دو ممکن نیست. در اینجا عقل و شرع چه می‌گویند؟
اصولیان می‌گویند اگر یکی از دو تکلیف اهم باشد، عقل حکم می‌کند که اهم مقدم است و مکلف باید آن را انجام دهد. اما اگر هیچ‌یک بر دیگری ترجیح نداشته باشد، عقل حکم به تخییر می‌کند. یعنی مکلف آزاد است هرکدام را که خواست انجام دهد و در ترک دیگری معذور است.
ثمره این بحث در فقه بسیار گسترده است. در عبادات، معاملات و حتی مسائل اجتماعی، موارد تزاحم پیش می‌آید و اصل تخییر راه‌حل عقلانی و شرعی برای رفع بن‌بست است.
نتیجه این است که اصل تخییر در موارد تزاحم دو تکلیف هم‌عرض جاری می‌شود، مگر آنکه یکی اهم باشد که در آن صورت عقل و شرع حکم به تقدیم اهم می‌کنند.
پس از برائت و احتیاط، اصولیان به سراغ اصل تخییر می‌روند. پرسش اصلی این است که اگر مکلف با دو تکلیف الزام‌آور روبه‌رو شود که انجام هر دو ممکن نیست، چه باید بکند. آیا باید یکی را مقدم بدارد یا اصل بر تخییر است و می‌تواند هرکدام را انتخاب کند.
تزاحم یعنی برخورد دو حکم در مقام عمل، نه در مقام جعل. مثلاً اگر کسی فقط یک مقدار آب دارد و هم باید وضو بگیرد و هم باید بدنش را از نجاست پاک کند، انجام هر دو ممکن نیست. در اینجا عقل و شرع چه می‌گویند؟
اصولیان می‌گویند اگر یکی از دو تکلیف اهم باشد، عقل حکم می‌کند که اهم مقدم است و مکلف باید آن را انجام دهد. اما اگر هیچ‌یک بر دیگری ترجیح نداشته باشد، عقل حکم به تخییر می‌کند. یعنی مکلف آزاد است هرکدام را که خواست انجام دهد و در ترک دیگری معذور است.
ثمره این بحث در فقه بسیار گسترده است. در عبادات، معاملات و حتی مسائل اجتماعی، موارد تزاحم پیش می‌آید و اصل تخییر راه‌حل عقلانی و شرعی برای رفع بن‌بست است.
نتیجه این است که اصل تخییر در موارد تزاحم دو تکلیف هم‌عرض جاری می‌شود، مگر آنکه یکی اهم باشد که در آن صورت عقل و شرع حکم به تقدیم اهم می‌کنند.
